عدس

عدس

در كتب فارسي «مرجومك»، «نشك»، «نرسك»، «عدس» و در كتب طب سنتي و به عربي «عدس» نامبرده مي شود. به فرانسوي Lentille و Lentille comnune و به انگليسي Lentil گفته مي شود گياهي است از خانواده Leguminosae تيره فرعي papilionaceae نام علمي آن Lens culinaris Medic و مترادف هاي آن Ervum lens L.. و Moench Lens esculenta از طرف گياه شناسان مختلف نامگذاري شده است.

مشخصات

گياهي است علفي يكساله ، ارتفاع بوته آن كم و در حدود يك وجب برگهاي آنمركب و متشكل از 14-4 برگچه كه در انتهاي آن پيچك ديده مي شود. برگچه هاي آن سبز باريك كوچك . گلهاي آن كوچك به رنگ سفيد با رگه هايي به رنگ بنفش و سبز ميوه آن غلاف كوچكي است كه در هر غلاف معمولا 2 دانه عدس قرار دارد (بندت كمتر و يا بيشتر). عدس به حالت وحشي و خودرو در مناطق آسياي غربي و يونان و ايتاليا وجود دارد و در تمام مناطق مديترانه اي كاشته مي شود. در ايران در اغلب مناطق كاشته مي شود و به طور عمده كشت دو واريته آن معمول است.

1-عدس رسمي Lentille commune مانند عدس قزوين كه دانه آن گرد و نسبتا درشت و پهن و مسطح به قطر 7-6 ميلي متر و رنگ آن نخودي روشن است و در قزوين ، كرمان، بم ، بوشهر، ميناب و سرباز كاشته مي شود.

2-عدس ريز يا عدس قرمز مانند عدسي كه بيشتر در مناطق غرب ايران و همدان و كرمانشاه كاشته مي شود. دانه هاي آن ريز به رنگ قرمز كروي شكل و از نظر زمان كشت نيز عدس دو قسم است، عدس زمستانه و عدس بهاره . د ر ايران عدس رسمي را معمولا در اوايل بهار مي كارند و پس از چند ماه در تير ماه مي رسد و برداشت مي كنند.

عدس به طور وحشي نيز در مناطق مختلف ايران مي رويد كه آن را عدس بري گويند.

تركيبات شيميايي

از نظر تركيبات شيميايي در عدس وجود 1 درصد ميلي گرم ارسنيك در هر 100 گرم دانه خشك گزارش شده است. در دانه عدس لعاب و در حدود 6/22 درصد پروتئين وجود دارد.

عدس منبع غني از ويتامينهاي گروه B مي باشد. و مواد معدني موجود در آن نيز قابل توجه است.

هر هر يك صد گرم عدس خشك خام مواد زير موجود است:

كلسيم 79 ميلي گرم، فسفر 377 ميلي گرم، آهن 8/6 ميلي گرم، پتاسيم 79 ميلي گرم، ويتامين A 60 واحد بين المللي ، تيامين37/0 ميلي گرم، رايبوفلاوين 22/0 ميلي گرم و نياسين 2 ميلي گرم.

در هر صد گرم عدس پخته مواد زير موجود است:

كلسيم 25 ميلي گرم، فسفر 119 ميلي گرم، آهن ½ ميلي گرم ، پتاسيم 249 ميلي گرم، ويتامين A 2 واحد بين المللي ، تيامين 07/0 ميلي گرم، رايبوفلاوين 06/0 ميلي گرم و نياسين 6/0 ميلي گرم.

خواص – كاربرد

طبيعت عدس از نظر حرارت معتدل ولي خشك است . عده اي از حكماي طب سنتي پوست آن را گرم و مغز آن را سرد مي دانند و لذا آب پوست پخته آن ملين است و مغز آن قابض مي باشد. از نظر خواص ضماد آرد عدس با اكليل الملك و اب به و روغن گل سرخ براي ورمهاي گرم چشم و دم كرده آن با سركه براي ورمهاي گرم مخملك و خنازير مفيد است. غرغره آب عدس پخته براي زخمهاي دهان و گلو و ديفتري نافع است، خصوصا اگر با رب شاه توت پخته شود. خوردن آب عدس پخته براي بيماري هاي ريه و سينه و خوردن پخته آن با سركه مقوي معده و بدون نفخ است، ولي بدون سركه آن نفاخ است. ضماد آرد آن با عسل براي زخمهاي گود شده و ضماد آرد خام با پوست آن مخلوط با چند دانه فلفل براي تحليل ورمها و تسكين درد آنها نافع است. دم كرده و پخته عدس با پوست براي تب آبلكه مفيد است، بخصوص اگر با سركه يا آبغوره مخلوط شود. آش عدس با روغن بادام براي دوران نقاهت بعد از تب به منظور اين كه تب عود نكند مفيد است. ضماد آرد عس با سفيده تخم مرغ براي شقاق پا و با سركه براي شقاقهاي عارض از سرما و ورمهاي سفت و با شراب براي نقرس مفيد است. عدس نفاخ است و دير هضم مي باشد و اسراف در خوردن عدس توليد خون سوداوي مي نمايد و قابض است و غليظ كننده خون است و جريان خون در رگهاي باريك را بطيي مي نمايد و براي اشخاصي كه چشم آنها ضعيف است ديد چشم را كاهش مي دهد و اگر با شيريني خورده شود موجب ناراحتي بواسير و سختي دفع ادرار و بند آمدن قاعدگي و ضعف نيروي باه است، براي احتراز از برخورد با اين عوارض توصيه مي شود كه عدس با روغن كنجد يا روغن بادام و گوشت چاق و چرب و سركه خورده شود تا در عين بهره گيري از خواص آن با عوارض فوق مواجه نشوند.

در هندوستان عدس را به عنوان مسهل مصرف مي كنند. لعابدار است و در موارد يبوست و ساير ناراحتي هاي روده اي اثر مفيد دارد. عدس پخته را در هر مرهمي براي پاك كردن زخمهاي بد به كار مي برند.

براي ساير خواص عدس به بحث تحقيقات جديد در باره لوبيا مراجعه شود كه كم و بيش شامل عدس نيز مي شود. 

عدس
پنجشنبه 1 بهمن 1394 - 15:55:08 1371 پنجشنبه 24 مرداد 1398 - 16:58:26 0